Bir kitabın matbaadan çıkıp okurla buluşması sürecinin arka planında, ülkemizin kültürel hafızasını geleceğe taşımakla görevli çok önemli bir kurum yer alıyor: Derleme Müdürlüğü. Yayıncıların her yeni basımda kapısını çaldığı, ancak okurların pek az bildiği bu kurum tam olarak ne iş yapar?
Bugün Röportaj köşemizde, Derleme Müdürlüğü uzmanlarından Ahmet Oğuz’u ağırlıyoruz. Kendisiyle yayınevlerinin resmi yükümlülüklerini, derleme sürecinin işleyişini ve matbaadan çıkan bir kitabın milli arşive uzanan yolculuğunu konuştuk.
Ahmet Bey hoş geldiniz. Okurlarımız için en temelden başlayalım; Derleme Müdürlüğü nedir ve yayıncılık sektörü için neden bu kadar hayati bir rol üstleniyor?
Hoş bulduk. En yalın haliyle Derleme Müdürlüğü, Türkiye sınırları içerisinde basılan veya çoğaltılan her türlü fikir ve sanat eserinin birer kopyasını devlet adına toplayıp, gelecek nesiller için muhafaza eden kurumdur. Bizim işimiz aslında ülkenin "kültürel hafızasını" kayıt altına almaktır. Bir yayınevinin bugün bastığı bir roman, bir araştırma kitabı veya bir dergi, yüz yıl sonraki araştırmacılar için o dönemin ruhunu yansıtan eşsiz bir tarihi belge niteliği taşır. Bizler bu belgelerin kaybolmasını önlüyoruz.
Peki bu süreç yayınevleri için nasıl işliyor? Matbaadan çıkan her kitap için size kaç adet kopya gönderilmesi gerekiyor?
Bu süreç, "Çoğaltılmış Fikir ve Sanat Eserlerini Derleme Kanunu" ile yasal bir güvence ve zorunluluk altına alınmıştır. Bir yayınevi, kitabını matbaada bastırdıktan sonra (genellikle 15 gün içerisinde) bu eserden 6 adet kopyayı Derleme Müdürlüğü'ne teslim etmekle yükümlüdür. Bu sadece kitaplar için değil; dergiler, gazeteler ve hatta haritalar için bile geçerlidir.
Siz yayınevlerinden teslim aldığınız bu 6 kopyayı ne yapıyorsunuz, bu kitaplar hangi kütüphanelere gidiyor?
Gelen eserleri büyük bir titizlikle tasnif ediyor ve ülkemizin en büyük altı derleme kütüphanesine gönderiyoruz. Bunlar; Ankara'daki Milli Kütüphane, TBMM Kütüphanesi, İstanbul'daki Beyazıt Devlet Kütüphanesi, İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesi, İzmir'deki Milli Kütüphane Vakfı Kütüphanesi ve son olarak Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi'dir. Yani bir yayıncı bize o altı kitabı teslim ettiğinde, aslında eseri Türkiye'nin en prestijli devlet arşivlerine sonsuza dek yerleştirmiş oluyor.
Yayınevleri bazen bu süreci atlayabiliyor veya geciktirebiliyor. Derleme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi durumunda ne oluyor?
Bu yasal bir zorunluluk olduğu için eserin süresi içinde teslim edilmemesi durumunda yayınevlerine yönelik idari para cezaları uygulanıyor. Ancak biz yayıncılarımızın bu sürece bir "bürokratik ceza riski" olarak değil, ülkenin milli kütüphanesine katkı sunma gururu olarak bakmasını istiyoruz. Profesyonel yayınevleri zaten kendi içlerinde kurdukları otomasyon ve takip sistemleriyle hangi kitabın derlemesinin yapıldığını, hangisinin eksik kaldığını anlık olarak takip ediyor ve hiçbir yasal pürüz yaşamıyorlar.
Son olarak, dijitalleşen dünyada e-kitaplar ve sesli kitaplar da derleme kapsamına giriyor mu?
Kesinlikle. Elektronik ortamlarda üretilen ve fiziki bir kopyası olmayan yayınlar da artık derleme kapsamında. Yayıncılar e-kitaplarını da bakanlığımızın dijital altyapı sistemlerine yükleyerek bu yükümlülüklerini yerine getiriyorlar. Kültürel hafıza sadece kağıttan ibaret değildir, dijital dünyayı da aynı titizlikle arşivliyoruz.
Bize vakit ayırdığınız ve bu önemli süreci aydınlattığınız için çok teşekkür ederiz Ahmet Bey.
Ben teşekkür ederim. Tüm yayıncılarımıza bol okurlu, uzun ömürlü eserler dilerim.
